سم نادری که الکسی ناوالنی را کُشت چه بود؟ | پای یک قورباغه درمیان است
رویداد۲۴| پنج کشور اروپایی – بریتانیا، فرانسه، آلمان، سوئد و هلند – روز شنبه اعلام کردند آزمایشهای نمونه بدن الکسی ناوالنی حضور قطعی سم مرگبار اپیباتیدین را تأیید کرده است؛ سمی نادر که از پوست قورباغههای سمی آمریکای جنوبی استخراج میشود و به گفته آنها، تنها دولت روسیه امکان، انگیزه و فرصت استفاده از آن در زندان قطبی را داشته است.
به گزارش فرارو، الکسی ناوالنی، یکی از برجستهترین مخالفان دولت روسیه، در ۱۶ فوریه ۲۰۲۴ در یک زندان قطبی درگذشت. مقامات روسی علت مرگ را طبیعی اعلام کردند، اما گزارشهای اخیر از سوی پنج کشور اروپایی نشان میدهد که او با یک سم نادر به نام اپیباتیدین (epibatidine) مسموم شده است. این گزارشها بر اساس تحلیل نمونههای گرفتهشده از بدن ناوالنی، حضور این توکسین را "قاطعانه" تأیید کردهاند. این ادعا توسط روسیه رد شده و به عنوان "پروپاگاندای غربی" توصیف شده.
اپیباتیدین چه نوع سمی است؟
اپیباتیدین یک آلکالوئید کلرینه و نوروتوکسین قوی است که ابتدا در سال ۱۹۹۲ از پوست قورباغههای سمی dart frog (از گونه Epipedobates، بومی آمریکای جنوبی مانند اکوادور) استخراج شد. این سم به طور طبیعی در روسیه وجود ندارد و قورباغههای در اسارت نیز آن را تولید نمیکنند، بنابراین احتمالاً به صورت مصنوعی در آزمایشگاه ساخته شده است. اپیباتیدین بر گیرندههای نیکوتینی (nAChR) و موسکارینی (mAChR) استیلکولین تأثیر میگذارد، که این گیرندهها در انتقال سیگنالهای عصبی، درد، حرکت و عملکردهای حیاتی نقش دارند.
از نظر مشخصات، اپیباتیدین یکی از قویترین توکسینهای شناختهشده است: حدود ۲۰۰ برابر قویتر از مورفین و ۳۰ برابر قویتر از نیکوتین. مکانیسم عمل آن دوگانه است؛ با اتصال به گیرندههای نیکوتینی، سیگنالهای عصبی را مختل میکند و باعث بیحسی اولیه بدن میشود که به سرعت به فلج کامل تبدیل میگردد. این سم کانالهای سدیم وابسته به ولتاژ را باز نگه میدارد و جریان مداوم یونهای سدیم را ایجاد میکند، که منجر به اختلال در عملکرد عضلات و اعصاب میشود. علائم مسمومیت شامل تنگی نفس، تشنج، کاهش ضربان قلب، فلج عضلانی، نارسایی تنفسی و در نهایت مرگ دردناک است. دوزهای کشنده بسیار کم هستند، زیرا فلج باعث توقف تنفس میشود. در گذشته، اپیباتیدین به عنوان یک مسکن غیراوپیوئیدی مورد مطالعه قرار گرفت، اما به دلیل سمیت بالا، استفاده بالینی آن متوقف شد.
دلیل استفاده از این سم در قتل ناوالنی احتمالاً به نادر بودن و قابلیت پنهانکاری آن مربوط میشود. علائم مسمومیت با اپیباتیدین میتواند شبیه به مشکلات قلبی طبیعی مانند آریتمی (که روسیه به عنوان علت مرگ اعلام کرد) باشد، و تشخیص آن بدون آزمایشهای پیشرفته دشوار است. این توکسین مانند عوامل عصبی عمل میکند اما ردپای کمتری برجای میگذارد، که به روسیه اجازه میدهد مرگ را طبیعی جلوه دهد.
گاردین در این خصوص نوشت اگر واقعاً اپیباتیدین برای مسموم کردن آلکسی ناوالنی استفاده شده باشد، این اقدام نقض آشکار کنوانسیون سلاحهای بیولوژیکی و توکسینی ۱۹۷۲ (BTWC) و کنوانسیون سلاحهای شیمیایی ۱۹۹۳ (CWC) به شمار میرود.
